Marc van Meel

Marc van Meel

Hi I’m Marc!

I speak and write about the intersections of technology, society and philosophy.

BLOG

Koninkrijksrelaties en Digitalisering – de perfecte portefeuille

Nederland heeft een nieuwe staatssecretaris van zowel Koninkrijksrelaties als Digitalisering in de persoon van Alexandra van Huffelen.[1][2] Op het eerste gezicht een paradoxaal takenpakket van ouderwets en ‘nieuwerwets’. Van de overblijfselen van een autoritair koninkrijk en van nieuwe digitale vrijheden. Niets is echter minder waar. Het is juist de combinatie van onze representatieve democratie en constitutionele monarchie dat de nieuwe onvrijheden van technologie buiten de deur kan houden.

Techniek Is Politiek

Er wordt vaak gesteld dat het gevaar van moderne technologieën, zoals algoritmes en AI-systemen, schuilt in de grootschalige toepassing ervan om ons leven te beheersen. Dit is slechts gedeeltelijk waar. Een veel groter gevaar schuilt in dat deze technologieën een inherent politiek karakter hebben dat goed aansluit bij een gecentraliseerde vorm van controle, of dit zelfs vereisen. Techniek is inherent politiek.

Een kerncentrale kan bijvoorbeeld niet democratisch bestuurd worden, maar benodigd een autoritaire hiërarchie van experts. We kunnen niet allemaal een mini-Borssele in onze achtertuin hebben staan. We ruilen vrijheid in voor veiligheid. Ditzelfde principe gaat op voor technologieën zoals snelwegen, treinen en schepen. Aan de andere kant van het spectrum treffen we technologieën zoals zonne-energie aan. Zonne-energie past inherent veel beter bij een gedecentraliseerde vrijemarkteconomie, waarin men zelf eigen energie kan opwekken. Zie mijn eerdere blog voor een uitgebreide uiteenzetting van waarom techniek niet neutraal is.

Many large, sophisticated technological systems are in fact highly compatible with centralized hierarchical managerial control.

~Langdon Winner
We Onderdrukken Onszelf

Dit in het achterhoofd houdende, zien we dat er de afgelopen decennia een paradigmaverschuiving heeft plaats gevonden. Daar waar technologieën voorheen een overwegend libertair en decentraal karakter kenden, bevinden veel van de op algoritmes- en AI-gebaseerde systemen zich op het totalitaire spectrum. Denk bijvoorbeeld aan gezichtsherkenning, sociaalkredietsystemen, personalized pricing, ontslag algoritmes, het voorspellen van examenresultaten, het monitoren van werknemers en ga zo maar door.

AI en algoritmes gaan verder dan het bepalen van wat we wel en niet mogen; ze beheersen de manier waarop wij denken en zelfstandig beslissingen (denken te) nemen. We zijn allemaal wel eens een advertentie voorgeschoteld over precies datgene waar we het de avond ervoor aan de eettafel over hebben gehad. Heeft WhatsApp ons afgeluisterd? Misschien, of was onze interesse al voorspeld, of – nog enger, onbewust bij ons opgewekt? Totalitarisme gaat verder daar waar autoritarisme ophoudt. Iemand iets laten doen is niet genoeg, het is diegene iets laten doen uit zijn of haar eigen vrije wil. Ruimte om het oneens te zijn bestaat niet.

Vrijheid Vereist Onvrijheid

Een staat die claimt direct te handelen in naam van de wil van het volk is daarom bij uitstek totalitair. Een representatieve democratie of monarchie daarentegen kan dit nooit claimen. Daar is de macht immers belegd in respectievelijk het systeem zelf of bij de monarch. We vertellen onze leiders niet wat te doen, maar kiezen leiders die namens ons beslissingen maken. Dit weerspiegelt de onmogelijke opgave van beslissingen maken gebaseerd op de wil van het volk.

Voor bij wie de recente coalitieonderhandelingen tot onvrede leidde, let wel – het gevaar schuilt dus niet in het gebrek aan directe democratie of dat er macht belegd is in het systeem zelf, bij een koning, of zelfs bij een god. Het echte gevaar schuilt in wanneer de macht terug bij ons zelf wordt gelegd. In beslissingen vanwaar wordt gezegd dat we het zelf zo hebben gewild. In technologieën die onze levens en vrije wil in toenemende mate beheersen. In een samenleving waarin we onszelf onderdrukken, zonder dat we dit door hebben.

De paradox in de nieuwe staatssecretaris van Koninkrijksrelaties en Digitalisering is dus precies andersom. De geadverteerde vrijheden van technologie zijn vaak nieuwe vormen van onvrijheid. Tegelijkertijd is de bureaucratie rondom onze gekozen volksvertegenwoordiging en monarchie juist dat waaronder wij vrijheid kunnen genieten.

Ik wil de nieuwe staatssecretaris veel succes wensen, ik hoop dat we het vaak oneens mogen zijn!

More ideas

One Response

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *